انجمن علمی پدافند زیستی کشور و انجمن علمی پدافند غیر عامل در نظام سلامت

آیا ویروس زیکا ناشی از اقدامات بیوتروریسمی است؟

طی روزهای اخیر شیوع بیماری ویروسی زیکا (Zika disease)، یک فلاوی ویروسی   (flavivirus) که توسط پشههای جنس Aedes منتقل میشود باعث نگرانی سازمان بهداشت جهانی و کشورهای آمریکای جنوبی شده است. اولین بار این بیماری در برزیل اوایل 2015 میلادی گزارش شد و اوایل امسال شیوع سریع میکروسفالی (کوچک شدن سر در نوزادان) در مناطق آلوده خبرها را به خود مشغول داشت و مطالعه بر تاثیر انتقال ویروس زیکا به مادران باردار و کوچک ماندن سر نوزادان ادامه دارد و حفاظت مادران باردار از نیش پشههای آلوده با داشتن پوشش مناسب، استفاده از تور در ورودیهای منازل، مبارزه شیمیایی با پشهها، نابودی مردابها و مخازن آب بهعنوان محل زندگی لارو پشه مدنظر قرار گرفته است. طی سپتامبر 2015 گزارشها از برزیل افزایش سریع کوچکماندگی سر نوزادان در مناطق آلوده در مقایسه با آمار قبلی (نیم فرد در هر 10 هزار فرد) را نشان داد. در ماه نوامبر این تعداد به سرعت بیشتری دست پیدا کرد و ارتباط احتمالی ویروس زیکا طی دوره بارداری مادران با میکروسفالی نوزادان در سایت وزارت بهداشت برزیل منعکس شد و گزارشها از وجود RNA  ویروس زیکا توسط (reverse transcription-polymerase chain reaction (RT-PCR در نمونههای مایع آمنیون دو خانم باردار و سونوگرافی قبل از تولد مبنی بر میکروسفالی نوزادان و جداسازی RNA ویروس زیکا از بافتهای بدن بهخصوص مغز نوزادان مبتلا به میکروسفالی که در بدو تولد مرده بودند، احتمال این ارتباط را قوت بخشید.  

قال این ویروس از طریق پشههای جنس Aedes و بهخصوص A. aegyptii انجام میگیرد. علاوه بر این، ویروس در انتقال تب دنگ، تب زرد و ویروس نیل غربی نیز نقش دارد. گونه دیگر، Aedes albopictus نیز قادر به انتقال این ویروس است اما کارایی آن مشخص نیست.
آنچه باید مدنظر قرار گیرد این است که این بیماری در گذشتههای دور در آفریقا گزارش شده اما میکروسفالی به ندرت در مناطق آلوده دیده میشد. این بیماری 50 سال قبل از آفریقا وارد آسیا شد. در سال 2007 استرین جنوب شرقی ویروس زیکا جزایر اقیانوس آرام جنوبی را فرا گرفت و شیوع سریع بیماری در این جزایر که در آن هیچکس ایمنی نسبت به آن نداشت، اتفاق افتاد. از آنجا که جمعیت جزیره اندک بود عوارض جانبی آن قابلتوجه نبود اما در سال2013، طغیان بیماری در پلینزیای فرانسه، 270 هزار نفر را مبتلا کرد و پزشکان 42 مورد نشانگان گیلنباره را تایید کردند که میتواند باعث فلجی شود. این تعداد حدود 8 برابر تعداد طبیعی مبتلایان بود و اولین اشاره بر این موضوع است که ویروس زیکا میتواند به سیستم عصبی شامل مغز حمله کند. اولین تایید وجود زیکا در برزیل در ماه می گذشته اتفاق افتاد. اولین هشدارها در رابطه با میکروسفالی در اکتبر انجام گرفت، زمانی که پزشکان در ایالت Pernambuco در شمال شرقی برزیل تولد نوزادی با این عارضه را گزارش کردند. این ایالت دارای 9 میلیون نفر جمعیت است و هر سال 129 هزار نوزاد در این استان به دنیا میآیند و در گذشته سالانه 9 نوزاد مبتلا به میکروسفالی گزارش میشد. در نوامبر 2015 و زمانی که برزیل وضعیت پزشکی اورژانسی اعلام کرد، ایالت Pernambuco تولد 646 نوزاد مبتلا را گزارش کرده است.
پلینزیای فرانسه تنها منطقه خارج از برزیل بود که افزایش تعداد تولد نوزادان با میکروسفالی را نشان میداد و احتمال ارتباط بین زیکا و میکروسفالی در این منطقه بسیار بالا بود. در ماه نوامبر گذشته مقامات پلینزی فرانسه شیوع زیکا طی ماه اکتبر 2013 تا آوریل 2014 را مورد ارزیابی قرار دادند و افزایش غیرمعمولی از یک مورد در سال به 17 مورد نوزادان مبتلا به ناهنجاری سیستم عصبی مرکزی قبل از تولد طی سالهای 2015- 2014 مشاهده کردند که میکروسفالی را نیز شامل میشد. تعداد نوزادان مبتلا به میکروسفالی که طی چند ماه اخیر به دنیا آمدهاند، تقریبا 4 هزار نفر است که 25 برابر بیشتر از سال قبلی است.
این بیماری تا به حال 500 هزار نفر را در برزیل مبتلا کرده اما تا به حال در بیش از 20 کشور از جمله آمریکا، سوئد، دانمارک، ایتالیا و سوئیس موارد ابتلا به ویروس زیکا مشاهده شده است. مواردی از زیکا در حال حاضر در تگزاس، فلوریدا و ویرجینیای آمریکا گزارش شده است. موضوع ویروس زیکا به قدری برای آمریکاییها جدی است که ورزشکاران المپیکی این کشور شاید برای جلوگیری از آلوده شدن به این ویروس، از حضور در ریو ۲۰۱۶ امتناع کنند.

نقش احتمالی آمریکا در شیوع این ویروس  
طی روزهای اخیر خبرهایی به نقل از روزنامهها و سایتهای آمریکایی در رسانههای کشور انتشار یافته که رهاسازی پشههای ناقل ویروس را در برزیل مورد تاکید قرار داده است. با توجه به این گزارشها، متخصصان وزارت بهداشت و درمان و کمیسیون بهداشت مجلس شورای اسلامی نیز نسبت به احتمال بیوتروریستی بودن انتشار ویروسهایی مانند بیماری زیکا هشدار داده و انجام اقدامات بیوتروریسمی را از راههای آسیب به جوامع و حمله کشورها برای نیل به اهداف سیاسی و اقتصادی دانستهاند. آنطور که بیان شده شیوع بیماریهایی از قبیل زیکا میتواند هزینه بسیار زیادی برای جامعه هدف همراه داشته باشد به گونهای که بیماران قادر به اشتغال نخواهند بود و در اولین گام به اشتغال ضربه وارد میشود.
همچنین نقش نیروهای مخرب داعش و در فعالیتهای بیوتروریستی و احتمالا در انتشار پشه زیکا در دنیا و حتی ایران مدنظر قرار گرفته که ممکن است داعش با همکاری صهیونیستها مبادرت به انتقال پشه به سایر کشورها کند که البته این موضوع هنوز ثابت نشده اما با توجه به اهمیت موضوع نباید احتمالات را از نظر دور داشت.
اما آنچه تاکنون در منابع علمی جهان مشخص دور از تفکرات منفی است و نشان از اجرای اقدامات کنترلی از جمله مبارزه ژنتیکی با استفاده از روش نر عقیمی علیه پشههای ناقل ویروس زیکا دارد.
طبق کنفرانسی که شرکت Intrexon برگزار کرده بود،Piracicaba  برزیل (شهری در ایالت سائوپولوی برزیل در جنوب شرقی این کشور) اولین محیط شهری در جهان بوده که موجودات اصلاحشده ژنتیکی توسط Oxitec (زیرمجموعه Intrexon) در محیط وحش رها شدهاند. این موجودات پشههای تغییر ژنتیکی داده شده یودند و این موجودات پرنده در ماه آوریل سال 2015 رها شدهاند.  Intrexon  از اصول مهندسی در زیستشناسی برای تولید محصولاتی در صنایع بهداشتی، غذایی، انرژی و محیطزیستی استفاده میکند. استفاده از تکنولوژیهای پیشرفته با همکاری محققان و کارشناسان اقتصادی برای طراحی و تولید یا تغییر مولکولها، سلولها، موجودات زنده و روند حل مسائل مهم در دنیای زنده از اهداف این شرکت است. این شرکت ارگانیسمهایی را برای مقاصد کشاورزی، پزشکی و صنعت طراحی و تولید میکند و عرضه اولیه عمومی تولیدات آن در سال 2015 بیش از 2 میلیارد دلار فروش داشته است.
نیز یک کمپانی تکنولوژی بریتانیایی است که تولید و رهاسازی حشرات تغییر ژنتیکی داده شده را برای کمک به کنترل حشرات در دست بررسی و اجرا دارد. Oxitec یک نسخه از پشه Aedes aegypti تغییرات ژنتیکی داده شده را برای کنترل انتقال بیماریهای پشه زاد در حال اجرا دارد. ظاهرا هیچ ارتباطی بین رهاسازی پشه اصلاح ژنتیکیشده و زیکا یا نقایص هنگام تولد در ارتباط با زیکا در کودکان در شمال شرق برزیل دیده نشده اما با وجود این یک ارتباط بین خرید Oxitec 160به قیمت 160 میلیون دلار توسط شرکت Intrexon در ماه اوت 2015 و ثروت بادآوردهای که Intrexon  از طریق پشه اصلاح ژنتیکی شده به دست آورده، وجود دارد. در حال حاضر، سرمایهگذاران آمریکایی، نشریات تجاری و رسانهها استفاده از موجودات تغییر ژنتیکی داده شده همانند محصولات Intrexon  را برای از بین بردن مالاریا، تب دنگ و بیماریهای دیگر - که هنوز راه درمان قطعی برای آنها وجود ندارد- پذیرفتهاند که با ورود ارگانیسمهای تغییر ژنتیکی داده شده به محیط قابلانجام است.

روش نر عقیمی چیست؟
روش نر عقیمی (Sterile insect technique) یک روش شناختهشده براي كنترل آفات با استفاده از رهاسازي حشرات عقيم در سطح منطقهای ایزوله براي كاهش باروري جمعيت آن گونه است. روش نر عقيمي روشي از مبارزه بيولوژيك است كه ميليونها حشره عقيمشده در محيط رها میشوند که اين حشرات رهاسازي شده عموما نر هستند. حشرات نر عقيم با نرهاي وحشي سالم براي جفتگيري با حشرات ماده رقابت میكنند. اگر يك حشره ماده با يك حشره نر عقيم جفتگيري كند نتايجي در بر ندارد در نتيجه نسل بعدي آفت كاهش میيابد. رهاسازي مكرر اين حشرات میتواند جمعيت آفت را محو کند ولي اكثرا تحت عنوان كنترل و نه ريشهكني مورد استفاده قرار میگيرد. اين روش و ساير روشهاي ژنتيكي تحت عنوان Autocidal بيان میشوند زيرا حشرات آفت براي از بين بردن تعدادي از افراد همان گونه استفاده میشوند.  روش نر عقيمي روشي ايمن از نظر زيستمحيطي و اختصاصي گونه است كه كنترل زاد و ولد حشره ناميده میشود. اين روش شامل رهاسازي ميليونها حشره عقيم در سطح يك منطقه است تا با حشرات ماده طبيعي جفتگيري كنند.
در این راستا و با هدف کنترل پشه ناقل ویروس زیکا، شرکت Oxitec اقدام به تولید و رهاسازی حشرات نر عقیم پشه ناقل در برزیل کرد.
این شرکت در حال برنامهریزی برای اجرای رهاسازی پشههای عقیم در Piracicaba برزیل است که به شدت از سوی ویروسهای منتقله توسط پشه Aedes aegypti در معرض خطر است. در حال حاضر، پشههای تولیدشده توسط Oxitec قادر به پوشش حدود 5 هزار نفر در یک منطقه از این شهر هستند اما این شرکت قصد گسترش رهاسازی پشههای عقیم برای پوشش مرکز شهر و تا 60 هزار نفر مردم این شهر را دارد. در بلندمدت Oxitec  قادر به پوشش 300 هزار نفر است.
حشرات اغلب با استفاده از اشعهدهي عقيم میشوند كه حشرات تازه عقيم شده معمولا ضعیفتر از حشرات عادي شدهاند و با نرهاي طبيعي كمتر قادر به رقابت هستند. با وجود اين روشهاي ديگر نر عقيمي نيز در حال توسعه است. البته طی سالهای اخیر کشور ایالات متحده آمریکا اکثر آزمایشهای خود را در راستای تولید موجودات ترانس ژنیک یا تراریخته در کشورهای دیگر انجام داده که علاوه بر آزمایش پشههای نر عقیم ناقل ویروس زیکا در کشور برزیل، تولید و پرورش ماهیهای سالمون تغییر ژنتیکی داده شده در کشور پاناما نیز انجام شده اما باید اشاره کرد یکی از موفقیتآمیزترین اقدامات کنترل ژنتیکی علیه حشرات آفت براي ريشهكني مگس گوشت Cochliomyia hominivorax در شمال آمريكا بوده که ادعاهای موجود ریشهکنی این آفت را باعث شده است. در کشور ما نیز طی سالهای اخیر محققان مرکز تحقیقات کشاورزی و پزشکی هستهای سازمان انرژی اتمی ایران، استفاده از این روش را برای کنترل آفاتی مهم از جمله مگسهای میوه زیتون و مدیترانهای و کرم گلوگاه انار مدنظر قرار داده و با همکاری سازمانهای و نهادهای بینالمللی از جمله آژانس بینالمللی انرژی اتمی اجرای برنامههای کنترل این آفات مهم و کلیدی کشور – که همانند اکثر آفاتی که هدف این برنامهها بودهاند، کنترل شیمیایی موثری علیه آنها وجود ندارد- را آغاز کردهاند.
روش ژنتیکی دیگر جايگزيني با فرم بيضرر Replacement by Innocuous Form است.
یک روش مبارزه ژنتیکی علیه حشرات آفت محسوب میشود که در اين روش آفات بيضرر در محيط ايجاد میشوند كه اين جايگزينهاي ژنتيكي پرورش مییابند و در محيط رها میشوند. از مهمترين مثالها در اين رابطه مربوط به پشه Anopheles gumbia ناقل مالاريا و ميكروارگانيسم بيماريزاي Plasmodium sp. است. استريني از اين پشه كشف شده كه مصون از بيماري است و با خوردن خون آلوده به عامل بيماريزا آن را در محفظهاي قرار داده (Encapsulate) كه اين مساله مرگ عامل بيماريزا را به دنبال دارد بنابراین، اين استرين نميتواند بيماري را منتقل کند. اگر بتوان افراد اين استرين را در محيط رهاسازي کرد مالاريا را هم میتوان كنترل كرد. امروزه شرکتهایی مانند Intrexon درصدد انجام این کار هستند.
یادآور میشود ویروس زیکا از نوعی پشه که اقلیم گرم و مرطوب را دوست دارد، به انسان منتقل میشود. ویروس زیکا در سال ۱۹۴۷ در جنگل زیکا (Zika) در اوگاندا شناسایی شد اما اکنون هر چه بیشتر در مناطق شمالی نیز شیوع پیدا میکند.

 

خوانده شده 976 بار اصلاح شده شنبه, 12 اسفند 1396 08:09

لینک خبر:



برای ارسال نظر لطفا وارد سایت شوید

انجمن علمی پدافند زیستی کشور و انجمن علمی پدافند
غیر عامل در نظام سلامت

تصاویر

Top